Foto bij het artikel Wat is het verschil tussen 290-bedrijfsruimte en overige bedrijfsruimte?
Foto van Foundry op Pixabay

Huur en contracten

Wat is het verschil tussen 290-bedrijfsruimte en overige bedrijfsruimte?

In Nederland gelden voor bedrijfsruimte twee huurrechtelijke regimes: 290-bedrijfsruimte (artikel 7:290 BW) en overige bedrijfsruimte, ook wel 230a-bedrijfsruimte genoemd (artikel 7:230a BW).

Dit is een redactioneel pseudoniem van de publicatie, geen claim van een onafhankelijk geverifieerde persoonlijke identiteit. Oorspronkelijke redactionele vermelding: Redactie Verhuur.

Waarom het verschil tussen 290- en overige bedrijfsruimte direct je huurrechten bepaalt

In Nederland gelden voor bedrijfsruimte twee huurrechtelijke regimes: 290-bedrijfsruimte (artikel 7:290 BW) en overige bedrijfsruimte, ook wel 230a-bedrijfsruimte genoemd (artikel 7:230a BW). Het regime bepaalt de duur, de opzegtermijn en wijze van opzegging, de huurprijsregels en de bescherming tegen beëindiging.

Een verkeerde inschatting heeft direct gevolgen. Een onjuiste kwalificatie kan de huurder sterker maken dan de verhuurder verwacht en de huurprijs raken. Niet de naam in het contract is beslissend, maar de bestemming en het daadwerkelijke gebruik van het gehuurde. Controleer daarom vóór het sluiten of beëindigen van een huurovereenkomst welk regime geldt.

Wat is een 290-bedrijfsruimte?

Artikel 7:290 BW bevat een limitatieve opsomming van bedrijfssoorten. Het gaat om een gebouw of gedeelte daarvan dat wordt verhuurd voor een kleinhandelsbedrijf, restaurant- of cafébedrijf, afhaal- of besteldienst of ambachtsbedrijf, en om een hotel- of kampeerbedrijf. Beslissend is dat in de verhuurde ruimte een voor het publiek toegankelijk lokaal aanwezig is voor de rechtstreekse levering van roerende zaken of voor dienstverlening.

De Hoge Raad oordeelde in 1983 (NJ 1984, 309): er moet een verkooppunt ten opzichte van het publiek zijn. De eis van een besloten lokaal of ruimte is niet juist. Klassieke voorbeelden zijn een supermarkt, kledingwinkel, kapsalon, kleermaker, bakkerij, schoenmaker of lunchroom in de winkelstraat, waar klanten fysiek binnenkomen om te kopen of te bestellen.

Ook een apotheker die zich in hoofdzaak bezighoudt met bedrijfsmatige verkoop van roerende zaken aan particulieren valt onder het 290-regime, net als een benzinestation met bemande winkel of kiosk.

Twee uitbreidingen zijn praktisch belangrijk. Hotels en kampeerterreinen mogen de toegankelijkheid beperken tot mensen die accommodatie hebben geboekt en vallen toch onder het 290-regime. Onroerende aanhorigheden, bijbehorende grond en een afhankelijke woning die dienstig of noodzakelijk zijn voor de exploitatie van de als 290-bedrijfsruimte verhuurde zaak, vallen ook onder dat regime.

Meest voorkomende voorbeelden van 290-bedrijfsruimte

  1. SupermarktDirecte verkoop aan publiek, fysiek lokaal beschikbaar
  2. KledingwinkelToegankelijk voor klanten om kopen te doen
  3. KapsalonAmbachtelijke dienstverlening met direct klantcontact
  4. BakkerijVerkoop van roerende zaken aan particulieren
  5. Apotheek (met verkoop aan particulieren)Bedrijfsmatige verkoop van goederen aan consumenten
  6. Hotel of kampeerterreinToegankelijk voor gereserveerde gasten, maar toch onder 290-regime

Wat is overige bedrijfsruimte (230a-bedrijfsruimte)?

De 230a-bedrijfsruimte is een restcategorie: alle bedrijfsruimte die niet onder de 290-bedrijfsruimte valt en geen woonruimte is, kwalificeert als overige bedrijfsruimte. Kenmerkend is dat de ruimte niet voor het publiek toegankelijk is voor rechtstreekse levering van zaken of diensten en dat een verkooppunt ten opzichte van het publiek ontbreekt.

Terugkerende voorbeelden zijn kantoren, showrooms, opslagruimtes en magazijnen, fabrieken, loodsen, werkplaatsen zonder directe klantcontacten, sportscholen, congrescentra, praktijkruimtes, scholen en een begrafenisonderneming. Bedrijven die vooral op afstand werken – IT-bedrijven, accountantskantoren, marketingbureaus, groothandels en logistieke ondernemingen – huren doorgaans 230a-ruimte.

Zo wordt de kwalificatie bepaald – en hier gaat het vaak mis

De kwalificatie volgt uit de overeengekomen bestemming en het daadwerkelijke gebruik van het gehuurde. Volgens rechtspraak is bepalend wat huurder en verhuurder bij het aangaan van de huurovereenkomst voor ogen hadden met gebruik en bestemming; de inrichting van het gehuurde telt mee. De benaming in het contract is niet beslissend. Ook als het huurcontract zelf spreekt van artikel 7:290 BW-bedrijfsruimte, hoeft dat juridisch niet zo te zijn.

De grensgevallen zitten vaak in de dienstverlening. Een zonne- en nagelstudio is overige bedrijfsruimte, omdat de activiteiten als vrij beroep gelden. Een kapsalon waar je alleen op afspraak terechtkomt, geldt volgens lagere rechtspraak juist als 290-bedrijfsruimte, omdat het om een ambacht gaat.

Bij een schoonheidssalon waar ook producten kunnen worden gekocht, kan twijfel bestaan. Worden de diensten voornamelijk of ook aan gelegenheidspubliek – toevallig langslopende klanten – aangeboden, al dan niet met verkoop van producten, dan neigt het regime naar 290-bedrijfsruimte.

Ruimtes waar het publiek niet wordt toegelaten, vallen buiten het 290-regime. Dat geldt voor het magazijn van een flitsbezorger, een bedrijfsrestaurant en een verzendantiquariaat waarin geen bezoekers komen. Voor een webshop betekent dit dat het magazijn doorgaans 230a-ruimte is, ook als de webshop zelf aan consumenten verkoopt.

Dat procedures over de kwalificatie veel kunnen kosten, blijkt uit een zaak over een kantine in het clubgebouw van een sportvereniging die door een derde werd geëxploiteerd. De kantine moest als overige bedrijfsruimte worden aangemerkt – gunstig voor de verhuurder. Tot die tijd had de vereniging de nodige kosten aan procedures besteed. Ook kon zij de kantine gedurende de procedures niet zelf gebruiken of aan derden ter beschikking stellen.

Eén uitzondering op het tweedelingensysteem: een puur onbemand tankstation valt volgens de rechtspraak noch onder het 290-regime noch onder het 230a-regime, omdat de kwalificatie 'gebouwde onroerende zaak' ontbreekt.

Checklist: Is jouw ruimte 290-bedrijfsruimte of overige bedrijfsruimte?

  • Is er een voor het publiek toegankelijk lokaal voor rechtstreekse levering van zaken of diensten?Ja → waarschijnlijk 290-bedrijfsruimte
  • Worden diensten aangeboden aan gelegenheidspubliek (toevallige klanten)?Ja → neigt naar 290-regime
  • Is de ruimte alleen toegankelijk voor afspraak of interne gebruikers?Ja → waarschijnlijk overige bedrijfsruimte (230a)
  • Wordt er ook producten verkocht in combinatie met dienstverlening?Ja → twijfel mogelijk; afhankelijk van focus (dienst of verkoop)
  • Zit er een magazijn of opslagruimte die niet toegankelijk is voor publiek?Ja → valt onder 230a, zelfs bij webshopactiviteiten

Gevolgen voor looptijd en opzegging: sterke bescherming versus contractvrijheid

Voor een 290-bedrijfsruimte geldt een wettelijk uitgangspunt van vijf jaar. Wordt niet tijdig opgezegd, dan verlengt de huur automatisch met nog eens vijf jaar. Na tien jaar loopt de huur voor onbepaalde tijd. De huurder is verzekerd van een lange huurperiode; de huurverplichting kan voor de huurder oplopen tot tien jaar.

De opzeggingsbescherming is de keerzijde van die zekerheid. Zowel verhuurder als huurder kan alleen opzeggen tegen het einde van de overeengekomen duur, met een wettelijke opzegtermijn van ten minste één jaar. Een overeenkomst van onbepaalde tijd kan tegen elke datum worden opgezegd.

De verhuurder moet bij opzegging de opzeggrond(en) vermelden, de huurder niet. De meest voorkomende opzeggingsgronden zijn onbehoorlijk huurderschap (bijvoorbeeld structurele huurwanbetaling) en dringend eigen gebruik van de verhuurder.

Opzegging door de verhuurder is niet genoeg om de huur te laten eindigen. Stemt de huurder niet binnen zes weken in, dan moet de verhuurder naar de rechter om de opzegging te laten toetsen; zo'n procedure kan veel tijd in beslag nemen.

Bepalingen die ten nadele van de huurder van de wettelijke regels afwijken, zijn niet toegestaan, tenzij de rechter die afwijkende bepalingen heeft goedgekeurd. Spreek je bij 290-bedrijfsruimte bijvoorbeeld een huurperiode van drie jaar af, dan kan de huurder de verhuurder daaraan houden, maar omgekeerd niet.

Vergelijking: 290-bedrijfsruimte vs. overige bedrijfsruimte (230a)

Opzegtermijn verhuurder
Minimaal 1 jaar, alleen bij dringend eigen gebruik of onbehoorlijk huurderschap
Opzegtermijn huurder
Tegen elke datum bij onbepaalde tijd; geen wettelijke termijn bij bepaalde tijd
Rechterlijke toetsing opzegging
Verplicht voor verhuurder; huurder hoeft niet te stemmen
Contractvrijheid huurprijs
Beperkt: huur kan worden getoetst aan markthuurwaarde na eerste termijn
Publieksfunctie vereist
Ja – toegankelijk lokaal voor rechtstreekse levering van zaken of diensten
Kwalificatie in contract
Niet beslissend; bepalend is bestemming en daadwerkelijk gebruik

Voordelen en nadelen van het 290-regime voor huurder en verhuurder

Huurder: Nadelen
Moeilijkere afwikkeling bij eindiging; minder flexibiliteit in huurperiode
Verhuurder: Voordelen
Grote zekerheid over duur als huurder blijft; mogelijkheid tot langdurige exploitatie
Verhuurder: Nadelen
Langere looptijd zonder controle; opzegging vereist rechterlijke goedkeuring

Huurprijs en ontruimingsbescherming: wat merk je in de praktijk?

Bij overige bedrijfsruimte zijn partijen geheel vrij in het bepalen van de duur van de huurovereenkomst: er gelden geen wettelijke termijnen. Voor opzegging geldt slechts een wettelijke opzegtermijn van één maand, waarvan partijen in de huurovereenkomst mogen afwijken. Daardoor verlaat de huurder van overige bedrijfsruimte in principe het pand als de huurtermijn is afgelopen; de actie ligt bij de huurder, niet bij de verhuurder.

De huurder van 230a-bedrijfsruimte kan de rechter vragen om ontruimingsbescherming. Die is beperkt tot maximaal drie jaar. Bij 290-bedrijfsruimte is de bescherming veel sterker: de huurder kan in feite achteroverleunen als de verhuurder van hem af wil. De verhuurder moet naar de kantonrechter om te laten vaststellen of de opzegging past binnen de wet limitatief opgenomen gronden.

Op het punt van de huurprijs kent de 290-bedrijfsruimte huurprijsbescherming: na de eerste termijn kan de huur via de rechter aan de markthuurwaarde worden getoetst, wat beschermt tegen een te hoge of te lage huur. Bij overige bedrijfsruimte overheerst contractvrijheid en gelden de wettelijke huurprijsregels van het 290-regime niet.

Conclusie: check tijdig welk regime op jouw bedrijfsruimte van toepassing is

Het verschil tussen 290- en overige bedrijfsruimte komt in de kern neer op vier punten. De publieksfunctie: een voor het publiek toegankelijk lokaal met rechtstreekse levering van zaken of diensten. De looptijd: 5+5 jaar en daarna onbepaalde tijd tegenover volledige contractvrijheid. De opzeggingsbescherming: een opzegtermijn van een jaar, beperkte gronden en rechterlijke toetsing tegenover een maand en meer flexibiliteit.

De huurprijsregels: toetsing aan markthuurwaarde bij 290-bedrijfsruimte tegenover contractvrijheid bij overige bedrijfsruimte. De ontruimingsbescherming hoort daarbij: maximaal drie jaar via de rechter voor de 230a-huurder, tegenover een veel sterkere positie voor de 290-huurder.

De kwalificatie volgt uit de overeengekomen bestemming en het gebruik in de praktijk, niet uit de benaming in het contract. Bij twijfel of een grensgeval loont het om die bestemming en dat gebruik vooraf goed te laten beoordelen. Kleine verschillen in de activiteiten – dienstverlening aan gelegenheidspubliek of het wel of niet toelaten van bezoekers – kunnen de uitkomst de andere kant op duwen. Dat raakt looptijd, opzegging en huurprijs.

Meer uit Huur en contracten